Het wapen en de vlag van Wijdewormer
Nu dit feestjaar al weer bijna ten einde is lijkt dit een mooi moment om stil te staan bij het wapen en de vlag van (de voormalige gemeente) Wijdewormer. De vlag, al dan niet in de feesteditie, waait van of naast menig huis, toch?
Dit artikel gaat over heraldiek, maar wat is dat eigenlijk? Nou, dat wordt ook wel wapenkunde genoemd en is de wetenschap en kunst van het ontwerpen, beschrijven en duiden van wapens en wapenschilden. Het is een middeleeuwse beeldtaal die in de 12e eeuw ontstond om ridders op het slagveld herkenbaar te maken. Maar later en nu wordt het ook gebruikt door families, steden en organisaties: zoals gemeenten en waterschappen.
Over het eerste (het oudst bekende Waterschaps-)wapen -en meer- is een zeer lezenswaardig artikel van de hand van Bart Middelburg geplaatst in het prachtige boek ‘Ik hoop, dat ge Uw mooie polder moogt bewaren’. Het schaap, het klaverblad en de paling worden dan al gebruikt. Het wapen stond en staat symbool voor de ontstaansgeschiedenis van de Wijdewormer: visvangst voor de drooglegging en veeteelt erna.
Het wapen van de gemeente Wijdewormer werd op 22 oktober 1817 aan de toenmalige gemeente toegekend. Echter, dat wapen werd in 1948 door de Hoge Raad van Adel heraldisch (wapenkundig) als niet correct gezien. De motivatie was dat twee kleuren niet gecombineerd mogen worden, zoals in dit wapen wél gebeurde.
Daarom werd op 19 september 1949 het wapen aangepast en kwam er zo dus een tweede versie. In 1991 kwam het wapen wegens de gemeentelijke fusie (met de vml. gemeenten Jisp en Wormer tot de nieuwe gemeente Wormerland) formeel te vervallen. Maar het wapen wordt, bijvoorbeeld en zeker door onze Stichting, nog steeds goed gebruikt. En we zijn er met recht trots op!
1. Wapen van 1817 tot 1949
Blazoeneringen
De blazoeneringen van het wapen van Wijdewormer luiden als volgt:
Eerste blazoenering:
“Van lazuur met een schaap, houdende een klaverblad in de bek en staande op een terras, en pointe een slang, alles van keel. Het wapen is geheel blauw van kleur, met daarop een geheel rode voorstelling. De voorstelling toont een schaap op een kleine ondergrond met in de bek een klaverblad. Onder de ondergrond een kronkelende slang.”
Al die moeilijke woorden en oude termen vragen om een toelichting. Die geven we graag:
- Blazoenering = de officiële, nauwkeurige beschrijving van een wapen of wapenschild. Het is een soort technische handleiding in vaste, middeleeuwse heraldieke termen, waarmee tekenaars of graveurs exact hetzelfde wapen kunnen reconstrueren zonder dat ze het voorbeeld ooit hebben gezien;
- Lazuur (of azuur) = blauw, de eerste heraldische kleur. De kleur blauw wordt optisch gearceerd door horizontale strepen.
- Keel = rood (weergave als ietwat donker vermiljoen), de tweede heraldische kleur.

2. Wapen van Wijdewormer na 1949
Tweede blazoenering:
“In azuur een schaap van zilver, houdende in de bek een klaverblad van sinopel en staande op een grasgrond. In een schildvoet van zilver een zwemmende paling van sabel. Het schild gedekt met een gouden kroon van drie bladeren en twee paarlen.”
Weer even een kleurrijke toelichting…. Want oude termen kunnen voor verwarring zorgen…
- Zilver = wit. Vanaf het begin kent de heraldiek twee ‘metalen’ – goud (geel) en zilver (wit) – en vier felle kleuren: rood, blauw, zwart en groen.
- Sabel (in het Frans en in de bouw vaak aangeduid als zandkleurig) is in de heraldiek de officiële benaming voor zwart.
- Een schildvoet (in het Frans ‘Champagne’) is in de heraldiek een deel van een wapenschild.

Het schaap werd toen en is nu dus wit van kleur, met in de bek een groen klaverblad. De grond waarop het dier staat is nu groen, in plaats van voorheen rood. De ondergrond is iets naar boven verplaatst, waardoor een (zilveren=wit) schildvoet is ontstaan. In de schildvoet zwemt een zwarte paling. De gemeente verkreeg eveneens het recht een driebladige kroon te voeren, met tussen de drie bladeren twee parels.
De vlag van Wijdewormer
De vlag van Wijdewormer werd op 23 juni 1976 bij raadsbesluit vastgesteld als gemeentelijke vlag van de toenmalige gemeente Wijdewormer.
De vlag wordt als volgt beschreven:
Drie banen van gelijke hoogte van blauw, de middelste baan verdeeld in vijf banen van zwart en wit met een hoogteverhouding van 1:2:1:2:1; over het geheel een groen klaverblad.

De kleuren van de vlag zijn ontleend aan het gemeentewapen van 1949. Het klaverblad is afkomstig uit de bek van het schaap op het wapen en symboliseert de weilanden in de voormalige gemeente, die door drooglegging (wanneer ook al weer??) zijn ontstaan. De blauwe kleur in de vlag verwijst naar het voormalige meer de Wormer.
De eerste gemeentevlag werd bij de aftrap van het 350-jaarsfeest door ‘parafoilist’ (=matrasvlieger) Gerrit Tollenaars naar beneden gebracht en door vier kinderen, waaronder Piet’s zoon Richard (toen negen jaar jong) in klederdracht aan burgemeester Post overhandigd.
Formeel bleef de vlag tot 1 januari 1991 in gebruik. Maar herindeling onder Wormerland of niet (naaaaar links!) … Verder gaan met Purmerend (naaaaaar rechts!?) of niet…. Onze vlag wappert als nooit tevoren! Zeker in dit feestjaar!!!! De Wijdewormer en Neck blijven gewoon bestaan. Op naar 425 jaar en uiteraard dan weer feesten! Dan wapperen de vlaggen weer.
In een later artikel duiken we eens in het wapen van Neck en de mogelijke relatie met het geslacht ‘Van Neck’.
Piet Gans en Tom van den Berg

