IJsclub(s) in de Wijdewormer.. Piet Gans vertelt

Waarschijnlijk weten de meeste polderbewoners wel van het bestaan van de IJsclub ‘Eendracht Maakt Macht’. Immers, zij zorgden en zorgen ervoor dat veel (jonge) dorpsgenoten schaatsles kregen of krijgen en toen het nog vroor (…) verzorgden ze ook de Bannetochten vanuit Neck.

De ijsclub (of ijsclubs?) heeft/ hebben een lange geschiedenis. Wie anders dan onze lokale polder- annex dorpshistoricus Piet Gans kan hier veel over vertellen. Daarom…. Piet vertelt….over vriezen en dooien.

In 2016 vierde ‘Eendracht Maakt Macht – ijsclub Wijdewormer’ haar 125-jarig bestaan met een mooi feest in het toenmalige Dorpshuis op Neck. Dit jaar bestaat de club dus 134 jaar. Toch? Of niet soms? Nou, er was wel eens wat verwarring over het oprichtingsjaar. In 1977 werd het 75-jarig bestaan gevierd (zie foto). Huh… even rekenen… In 1891 opgericht toch? Nou, op de uitnodigingskaart van 1977 werd er van uitgegaan dat de club in 1902 werd opgericht. Maar in 1991 (zie foto) werd het honderdjarig bestaan gevierd…. Hoe zit dat? Piet, help eens even!!!!

Piet had eerder voor de leden van de ijsclub al eens een lezing gehouden over de geschiedenis van hun club. En ook Cees van Dalsem, bij leven eigenlijk de voorganger van Piet als polderhistoricus én hoofdredacteur van het Wijdewormer Journaal, had eerder (in 1991) al eens wat feiten op een rijtje gezet.

Jarenlang werd gedacht het notulenboek vanaf 1921 het oudste document van de club was. Weer een ander jaar dus! Maar Cees had ontdekt dat er een nóg ouder notulenboek én een schoolschrift met gegevens vanaf 1900 boven water, ehhhh ijs, was gekomen. In die notulen is, na goed zoeken, gevonden dat in 1916 al eens het 25-jarig bestaan werd gevierd. Weer even rekenen…en dan kom je dus op 1891 uit.

In het Waterlands Archief te Purmerend, wat toen nog Streekarchief Waterland heette, werd in het archief van de voormalige gemeente Wijdewormer (want tot 1991 was onze Wijdewormer een zelfstandige gemeente) een brief gevonden die veel duidelijk maakte. Een heer K. Smit, waarschijnlijk van de Zuiderweg, schreef aan toenmalig burgemeester Wildschut dat op 29 januari 1891 ‘een vergadering was gehouden om ene ijsclub in de gemeente ‘daar te stellen’ (zie foto). Dat betekent zoveel als dat per die datum de IJsclub Wijdewormer is opgericht.

We kunnen het niet meer navragen, maar er valt veel voor te zeggen dat aanleiding voor die oprichting een dramatische gebeurtenis was. In de Schuitemakers Courant (zeg een voorloper van het Noordhollands Dagblad) stond op 23 januari 1889 het volgende bericht: ‘Drie kinderen uit één gezin zijn zondagmorgen (=20 januari 1889) door het ijs gezakt en allen verdronken’.

In de Wijdewormer werd toen erg betreurd dat er geen lokale ijsvereniging was, los van de vraag of dat vreselijke ongeluk voorkomen had kunnen worden. Een trieste geschiedenis natuurlijk. Er werd bij het nadenken over al dan geen ijsvereniging vooral gekeken naar buurgemeente Purmerend, waar wél al zo’n gerespecteerde vereniging was. De heer Smit vroeg de burgemeester of de gemeente de ijsclub ‘een krachtige stoot zou kunnen geven’, wat zoveel betekent als de club steunen, ook financieel. Aldus geschiedde.

Uit andere archiefstukken valt te herleiden dat op 21 december 1905 de naam ‘Eendracht Maakt Macht’ werd toegevoegd. En uit 1905 stamt het boekje met de Statuten en het Huishoudelijk Reglement (zie foto). De ledenlijst kende voor ons ook anno nu bekende namen als De Jong, Kramer, Slooten, Laan, Beets, Duijn, Kuijper, Veerman, Konijn, Breebaart, Poel, Kwantes, De Goede, Vijzelaar, Van Twisk, Stadegaard en De Heer, om een maar een paar te noemen. Ja, voor historie moet je bij Piet Gans zijn.

Naast schaatsen hielden de leden ook wel van feestjes. Dan komt het wel goed uit dat zo’n oprichtingsjaar niet helemaal duidelijk was, en kon er met regelmaat een jubileum gevierd worden. Tegenwoordig wordt zoiets vaak gevierd bij 1456, maar in vroegere jaren was dat in het Posthuis, wat ongeveer op de plek stond waar nu de o.b.s. Wijdewormer staat. En daarvoor weer -in een nog verder verleden- in het Dorpshuis wat op de plek stond waar voorheen de basisschool ‘Het Klaverblad’ stond: bij benadering is dat waar nu o.m. de eigenaren van 1456 wonen. Is het nog te volgen? Leuk hé? Trouwens, over ‘school’ gesproken…. Zoals vorige maand al te lezen was in het artikel over het huwelijksjubileum van Piet en Ria: dat is helemaal waar. Piet gaat, samen met ondergetekende (zijnde zijn ‘oomzegger’), jaarlijks voor de groep 7/8 een geschiedenisles over de Wijdewormer verzorgen, onder het motto ‘Dit is waar je woont (of waar je op school zit)’. Gekoerst
wordt op de eerste les in april van dit jaar. Werk in uitvoering.

Vergaderen deden de leden van de ijsclub natuurlijk ook met regelmaat… Bijvoorbeeld in het koffiehuis van W. Konijn aan de Westerdwarsweg, ongeveer op de plek waar nu Piet’s zoon en schoondochter wonen. Het wordt nog mooier, ná W. Konijn werd dat café uitgebaat door …. Piet Gans, de opa van ‘onze Piet Gans’. Die opa was uiteraard ook lid van de clup, met de ‘p’ (van Piet) inderdaad (zie foto van die collectebus): die stond op ijsdagen met de collectebus geld in te zamelen. In 1953 kreeg hij drie gulden en vijftig cent voor zo’n dag collecteren! IJs en weder dienende, maar daar krijg je het niet warm van..

Later vergaderde de ijsclub in Café Hille, opgevolgd door Schilp en Marees (‘Het Anker’, zie eerdere artikelen in deze rubriek), op de plek waar nu restaurant Mario is. Vlakbij ‘Het Depot’, waar o.m. de genoemde collectebus te bezichtigen is. Dat maakt het kringetje weer rond.

Zo, dankjewel Piet! Weer een prachtig historisch verhaal over onze Wijdewormer. Het zal inmiddels wel bekend zijn dat de Stichting Behoud Cultuurhistorie Wijdewormer ‘leeft’ van contributies en schenkingen. Piet heeft nu echter ook een concrete vraag aan de lezers: ooit (datum onbekend) werd een speciale balpen uitgereikt aan de leden: er werden er 500 gemaakt. Piet heeft zo’n balpen echter nog nooit onder ogen gehad. Misschien is er wel een lezer die zo’n pen wel kent, of zelfs heeft. We horen dat graag. Hoe mooi zou het zijn als die pen vervolgens geschiedenis schrijft in “Het Depot’?

Tom van den Berg,
Stichting Behoud Cultuurhistorie Wijdewormer