Van horen zeggen (deel 2)
Met enige regelmaat zullen wij verhalen ‘volgens de overlevering’ brengen. ‘Van horen zeggen’: dat betekent feitelijk dat die informatie niet uit eigen waarneming is, maar uit de tweede hand hebt gekregen, via een ander dus. Het is informatie die niet direct door de getuige zelf is gezien, maar die deze heeft doorgekregen van iemand anders. Dat roept vaak om reactie, om die informatie bevestigd dan wel meer feitelijk te krijgen. Daar doen we het voor….
Kent u ook zo’n verhaal? Laat het ons weten. Dit keer is René Peters aan het woord, met verhalen volgens de overlevering.
Ervaringen in en na de Tweede Wereldoorlog van Paulus Peters, verwoord door zijn zoon René.
Mijn vader, Paulus Peters, heeft de laatste twee/ drie jaar van de Tweede Wereldoorlog bij de familie Kramer (Noorderweg 98) gewoond (ondergedoken) en gewerkt. Boer Kramer was destijds ook een periode voorzitter van de Boerenleenbank. Hij had drie of vier zoons. Ik kende Siem, die later vee-rijder werd. Hij had een kromme rug. Zijn broer Quirinus (‘Krijn’) is later caféhouder op de Koemarkt in Purmerend geworden. Dat café heette toen ‘Zaanse meisjes’. Krijn en Sientje Kramer hadden veel dochters, waardoor de naam van het café snel gekozen was: Café ‘Zaanse Meisjes’ dus.
Het is de tijd waarin de Purmerendse Koemarkt wekelijks het domein is van veehandelaren: in de cafés werden destijds de betalingen gedaan. Het gebouw waarin nog steeds een café is gehuisvest heeft een lange geschiedenis en dateert al uit de zeventiende eeuw, met een gevel van ongeveer uit het jaar 1750. Later werd dat Café De Wolf. Deze De Wolf kocht het gebouw in 1942 van Krijn Kramer.

Terug naar boer Kramer. Die had een veehouderij en een loonbedrijf. Hij reed trouw met een paardenkoets, maaide dus voor anderen en/ of haalde het hooi uit de wei. Ook leverde hij in de oorlog melk aan een Duitse soldatenpost. Eén van die Duitse soldaten kwam wekelijks (op woensdagen) even bijkletsen. Die soldaat was een Beierse boer, die sterk naar huis verlangde. De soldaat vroeg na de capitulatie -in 1945- aan mijn vader, Paulus Peters, om een fiets. Mijn vader was oud-wielrenner en had meerdere fietsen bewaard. Dus deze soldaat ging op mijn vaders fiets naar Beieren, in plaats van afmarcherend onder begeleiding van de geallieerden. Duitsland was in de jaren na de oorlog nog lang ongeorganiseerd. Noch mijn vader of ik hebben helaas ooit iets gehoord of de Beierse boerenzoon op de fiets daadwerkelijk in Beieren is aangekomen. Wie het weet mag het zeggen….
NSB controle
Mijn vader moest meerdere keren voor boer Kramer hooi halen in de Onderdijk. Laden mocht mijn vader niet: hij kreeg dan te eten. Op het hooi werd een wit laken gelegd om beschietingen te vermijden. Eén keer werd mijn vader op de Neckerbrug aangehouden. De NSB-ers wilden de lading controleren. Mijn vader zag dat echter niet zitten en stak het paard met de hooivork in zijn kont. Het paard sloeg op hol, richting de boerderij van Kramer aan de Noorderweg. Gelukkig moesten die NSB-ers eerst even goed nadenken wat hen nu te doen stond. Toen de NSB-ers uiteindelijk op de fiets bij boer Kramer aankwamen was de wagen door de zonen van Kramer al afgeladen. Die zoons van Kramer waren overigens totaal niet bang uitgevallen. Eén keer waren ze goed dronken geworden bij het café in Spijkerboor (?). Eén kreeg er ruzie en het was stevig knokken tussen de bezoekers, ondanks de oorlogstijd. Op een gegeven moment hing één van de zoons van Kramer zelfs aan de kroonluchter!!
Konijnenvlees
Er gebeurden meer -ook vermakelijke- zaken. Mijn vader had meerdere konijnen voor het vlees. In 1944 zocht een sigarenhandelaar (uit Haarlem) vlees voor de trouwdag van zijn dochter. Toen de sigarenwinkelier kwam hadden de betreffende konijnen echter de besmettelijk ziekte myxomatose opgelopen. Maar boer Kramer wilde zo’n levering van sigaren voor vlees toch echt niet aan hen voorbij laten gaan. Dus in plaats van vetgemeste konijnen moesten enige katten extra gevoerd worden. Eén van de zoons van boer Kramer was slager en die moest de katten maar panklaar maken: immers, anders kon je het verschil tussen konijnen en een kat zien! Na de bruiloft kwam de sigarenhandelaar weer langs bij boer Kramer. Mijn vader keek op afstand nieuwsgierig naar wat er in de woonkamer van Kramer gebeurde, maar … de beide heren staken gezamenlijk een grote sigaar op. Nadat de sigarenhandelaar weer naar Haarlem was vertrokken kreeg mijn vader van Kramer te horen dat de sigarenhandelaar nog nooit zulk lekker konijnenvlees had gegeten!!
Ook had mijn vader een ondergelopen stuk land (in de Beemster?) overgenomen, waar spruiten op stonden. De polder was gedeeltelijk ondergelopen. De spruiten werden op het droge gedeelte geplukt. Het natte stuk grond werd met een bootje geoogst en de spruiten werden aan de gaarkeuken verkocht. Als die spruiten snel werden verwerkt waren ze nog goed te eten.

Door Training Sterk
Mijn vader was na de oorlog, vanaf 1955, ook op de weg actief in de Zaanse wielerclub DTS (= ‘Door Training Sterk’). De veewagen van Siem Kramer, van zijn transportbedrijf ‘De Snip’, werd veelal gebruikt als jurywagen, vooral omdat die veewagen zgn. afzetbakken had. Daardoor zaten de juryleden dus niet in de veewagen.

Vrijwillige Brandweer
Tot slot nog een herinnering over de kaasfabriek ‘Op Hoop Van Zegen’ aan de Noorderweg. De eerdergenoemde zoons van Kramer waren lid van de Vrijwillige Brandweer, Toen zij bij de brandweerpomp kwamen moesten ze eerst een stapel stenen voor de deur van het gebouw weghalen om mogelijk te maken dat de pomp, getrokken door paarden, naar de brandhaard kon. Die brandweerpomp stond destijds opgeslagen in een gebouwtje tegenover de toenmalige Westerdwarswegschool.
Dit waren zo maar wat met mij gedeelde ervaringen van mijn vader die langs deze weg voor het nageslacht bewaard blijven. Misschien herkennen sommigen deze verhalen?
René Peters (met medewerking van Piet Gans en Tom van den Berg)
Reageren op dit artikel? ln.remrowedjiw@taairaterces

