Van horen zeggen (deel 3)

Jaren '50 vlnr Truus Stadegaard, Cor Visser, Klitsie (Jisp) en Rie Stadegaard.
Jaren '50 vlnr Truus Stadegaard, Cor Visser, Klitsie (Jisp) en Rie Stadegaard.

Verhalen van Cor en Guurtje Visser-Konijn uit de Wijdewormer -van voor, tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog- verteld door hun zoon Gerard (deel 2).

Foto van Cor Visser.
Foto van Cor Visser.

Met enige regelmaat brengen wij verhalen ‘volgens de overlevering’. ‘Van horen zeggen’: dat betekent feitelijk dat die informatie niet uit eigen waarneming is, maar dat die uit de tweede hand is verkregen. Het is informatie die niet direct door de getuige zelf is gezien, maar die deze heeft doorgekregen van iemand anders. Dat roept vaak om reactie, om die informatie bevestigd dan wel meer feitelijk te krijgen. Daar doen we het voor…. Kent u ook zo’n verhaal? Laat het ons weten.

Wederom is Gerard Visser aan het woord. Dit is het tweede deel van zijn verhalen ‘volgens de overlevering’.

Mijn vader Cor Visser en zijn vrouw/ mijn moeder Guurtje Visser-Konijn (eerder weduwe van Cor Out) woonden vroeger op de Noorderweg 133 te Wijdewormer. Ze hadden een samengesteld gezin van elf kinderen, vier Outs en zeven Vissers…. Na de oorlog is Cor nog vijf jaar bewaker geweest op Fort Spijkerboor.

De oorlogsjaren 1940-1945

Foto van Stadegaard.
Stadegaard.

Hongersnood

In de hongerwinter van ‘44/’45 werd de boerderij van Stadegaard vaak aangedaan door arme mensen uit de stad. Die kwamen lopend, soms met een kar of kinderwagen, in de hoop dat ze wat te eten voor hun gezin thuis konden bemachtigen. Ook zochten ze dan vaak een slaapplaats. Bedenk, er gold toen een avondklok, waarbij niemand ’s avonds op straat mocht. Dat had vaak tot gevolg dat er bezoekers in de hooiberg bleven slapen. Voorwaarde was dat door die bezoekers absoluut niet gerookt (vaak waren dat Lexington sigaretten) mocht worden, want voordat je ’t weet fikt de boel af en dan ben je -letterlijk- verder van huis. Sommigen van die hulpzoekers bleken echter in de vroege ochtend alweer vertrokken: en dan waren er vaak aardappels, appels of peren, bieten, eieren en/ of de kip dan wel een konijn weg…. Honger en oorlog doet veel met mensen.

Een paardenmiddel

Er kwam eens een Duitser op de boerderij van Stadegaard. Die had destijds drie werkpaarden op stal. Deze paarden werden in beslag genomen door de Duitsers, onder het bevel dat ze de week erna in Wormer afgeleverd moesten worden. Dat was balen voor Stadegaard, want zonder paard kun je geen werk verrichten op de boerderij. Tractoren waren er nog niet, alle werkzaamheden werden gedaan met paard en wagens. Er moest dus een list verzonnen worden.

Bij het beste paard van stal werd een nagel uit het hoefijzer gehaald, waarna er weer één recht in ‘het levende deel van de hoef’ werd geslagen. Daar werd vervolgens stront over gesmeerd, zodat dit niet opviel. Dat paard liep dus behoorlijk mank. Vervolgens lopend naar Wormer, om die drie paarden in te leveren. Bij aankomst in Wormer zagen de Duitsers dat er een paard mank liep. Die kon Stadegaard weer mee terug nemen, daar hadden ze niks aan! Twee paarden was Stadegaard helaas kwijt, maar hij ging wel weer met één goed paard terug naar de boerderij. Daar werd de rechte nagel weer uit de hoef gehaald en het paard liep na enkele dagen weer normaal. Zo kan er toch weer werk verzet worden. De bezetters bedrogen….

Aardappels ploffen

De oogst van aardappelen kwam eraan in de Beemster. Helaas werden de piepers gevorderd door de Duitsers, om de soldaten van goed eten te voorzien. Er zou op zekere avond een transport plaats vinden. Immers, er gold er een avondklok, waarbij niemand op straat mocht. Het geplande transport was echter ook bekend bij het verzet. En zo ging een verzetsploeg, met onder meer vader Cor Visser en Arie Stadegaard, op die geplande avond van de Beemster naar Zaandam over de Provinciale weg door de Wijdewormer. Het plan was om die kar met aardappels te laten ontploffen, ergens tussen de Oosterdwarsweg en de Westerdwarsweg. Aan geplofte aardappels (niet te verwarren met ‘gepofte’) hadden de Duitsers niets meer, zo was het idee. Zowel Arie als Cor waren toen begin twintigers. Beiden gingen vanaf de Noorderweg 112 met explosieven (handgranaten of iets dergelijks) over land en door sloten naar de oude Provinciale weg. De kar met aardappels werd daadwerkelijk tot ontploffing gebracht. Cor en Arie zijn toen tussen het riet in een sloot gaan liggen, met een rietje in de mond om lucht te happen. Vooral omdat het donker was werden ze gelukkig niet opgemerkt of gezien. Dat liep wél met een sisser af.

Niet alle zegen komt van boven

Onze Canadese bevrijders vlogen met ‘Halifax’-vliegtuigen (genoemd naar de plaats waar ze gebouwd werden). Deze hadden dubbele benzinetanks mee om de oversteek naar Nederland/ Europa mogelijk te maken. Op het moment dat zo’n tank leeg was werd die -bij voorkeur boven water (bijvoorbeeld in het IJsselmeer)- losgekoppeld, waarna ie naar beneden stortte. Dat gebeurde per ongeluk ook een keer boven de Neckerstraat, waarbij een benzinetank op een klein huisje naast (voorheen) houthandel Prins viel. In dat huisje woonden destijds twee vrouwen. Dat huisje vloog direct in brand en beiden zijn daardoor levend verbrand. Een horrorverhaal, maar oorlog is nu eenmaal horror. Toen en nu!!

Auto mobiel

Maar niet alleen vader Cor had aansprekende verhalen. Het volgende verhaal is van moeder Guurtje Visser-Konijn: Er woonden -en wonen- meerdere families Konijn op Neck en in de polder, maar deze familie woonde aan de Noorderweg 100: Deze ‘herenboer’, tevens mijn opa, en oma Konijn hadden elf kinderen. Opa had ver voor de oorlog, in 1933, een Chevrolet gekocht bij firma Jorritsma (later ‘poep’ Zijp, de Ford garage) in Purmerend. De auto werd gebracht bij de boerderij en na paar proefritjes in het land was ie klaar voor de weg. Opa wist zo ongeveer toen wel hoe alles werkte. Net als Kortjakje gingen ze zondags naar de kerk. In plaats van het rijtuig met paard en wagen gingen ze nu met de Chevrolet: vrouw mee, drie kinderen op de achterbank. Opa reed van het erf, draaide van af de poort de Noorderweg op. Kat in ’t bakkie… maar … in die tijd hadden auto’s nog geen stuurbekrachtiging! Hij kreeg het stuur niet goed rond en botste tegen de eerste de beste boom aan. Moeder Guurtje zat ook achterin en vloog door de auto. Enfin, de auto werd met paard terug naar de boerderij getrokken: de bumper en een spatbord stuk, wat later weer gerepareerd werd door firma Jorritsma.

Toen de oorlog begon in 1940 werd de auto in de hooiberg verstopt. Die was midden in het vierkant van de boerderij: allemaal los hooi erbovenop. De auto heeft de hele oorlog daar gestaan zonder dat ie is opgemerkt. Na het einde van de oorlog, in 1945, is de Chevrolet weer voor de dag gehaald: kijken of die nog wilde lopen. No way José, dat lukte niet: de radiateur was lek, dus maar weer naar firma Jorritsma. Die heeft de radiateur vervangen en de Chevrolet deed het weer. Maar die werd toch kort daarna ingeruild voor een nieuwe Chevrolet.

Na de oorlog

Jaren '50 vlnr Truus Stadegaard, Cor Visser, Klitsie (Jisp) en Rie Stadegaard.
Jaren ’50 vlnr Truus Stadegaard, Cor Visser, Klitsie (Jisp) en Rie Stadegaard.

Over middenstand, recyclen, woonwagens en arken

In en na de oorlogsjaren zaten er relatief veel middenstanders aan de Neckerstraat. Zoals bakker Groot, de firma Kramer (later Jansen), veehandelaar Dries Mayers, timmerbedrijf Cor Bant, loonbedrijf Dirk de Jong en de oud ijzer opslag van Heitlager. Bij die laatste lag veel militair schroot: jeeps en dergelijke, maar ook benzinetanks. Die werden dan gebruikt als waterbakken voor de koeien. De familie Heitlager woonde in een noodwoning.

Woonwagens gebouwd door fa. Ebel Wijkstra.
Woonwagens gebouwd door fa. Ebel Wijkstra.

De firma Kramer maakte onderstellen voor woonwagens. Die moesten op een speciale breedte worden gemaakt, omdat ze over de brug bij café ’t Anker (nu Mario) moesten kunnen. Door de firma Ebel Wijkstra en Asbroek, destijds compagnons op de klucht op (!) Neck, werden die woonwagens namelijk afgebouwd met hout. Dat gebeurde toen naast de toenmalige gemeentesecretarie (Noorderweg). Wijkstra maakte later woonboten op een betonnen bak, destijds zo voor rond 16.000 gulden. Mijn broer Cor Visser (vernoemd naar pa), maar ook onze polderhistoricus Piet Gans, Hans van Dorp en meer mannen uit het dorp hebben voor Wijkstra gewerkt. Tegenwoordig staan op die plaats woonhuizen. Woonboten/ arken maken een groot deel uit van de historie van Neck en onze polder. En dat past dus mooi in deze rubriek. Waarvan akte. Ik hoop dat jullie plezier beleefd hebben aan deze verhalen.

Gerard Visser (met medewerking van Piet Gans en Tom van den Berg)
Reageren op dit artikel? ln.remrowedjiwobfsctd-5371a7@taairaterces